Felietony-wywiady

WITAM PAŃSTWA NA MOJEJ STRONIE AUTORSKIEJ

PIOTR JAROSZYŃSKI

"Sic vive cum hominibus, tamquam deus videat; sic loquere cum deo, tamquam homines audiat" Seneka

Z ojcem Mieczysławem A. Krąpcem rozmawia Piotr Jaroszyński

- Ojciec profesor wykłada filozofię od prawie 50 lat. W tym długim czasie miał Ojciec okazję dyskutować z wieloma filozofami, których nazwiska znane są na całym świecie, jak choćby Tatarkiewicz, Ingarden, Gilson, Heidegger i wielu innych. Jakie jest więc to „dziś” filozofii?


 - Filozofia znajduje się dziś w stanie zamętu, szczególnie na terenie Polski. Upadł marksizm, usiłuje się powrócić na pozycje pozytywistyczno-logiczne, są też próby kontynuacji wątków filozofii analitycznej. Są obecnie próby pogłębienia metodologii nauk. Występuje również zainteresowanie hermeneutyką. Ogólnie biorąc jest to kalejdoskop myśli, który można jakoś uporządkować od strony historycznego rozwoju samej filozofii, a więc postkartezjańsko-kantowskich wątków subiektywistycznych. Dominuje tu świadomość, a w niej system znaków przezroczystych-idei czy język jako system znaków umownych i na tym tle próba sprowadzenia filozofii do gier językowych. W sumie daje to obraz myśli zbędnej, która nie wyjaśnia świata, ale jest ciekawą grą myśli. Dla wielu osób, które słyszały co nieco o filozofii tzw. filozofia klasyczna trąci jakby myszką. 


- Czy rzeczywiście ?


 - Odpowiedź zależy od tego, jak pojmujemy filozofię. Jeśli jest rozumieniem ostatecznym realnie istniejącego świata osób i rzeczy, to może ona myszką trącić, bo to są sprawy dawne, odwieczne. Jeśli zaś filozofia jest zabawą intelektualną, nie wyjaśniającą realnie istniejącego świata, to ona myszką nie trąci, choć w stosunku do zabaw komputerowych także może trącić myszką. Są pytania dla człowieka zawsze ważne. Pytania te formułuje człowiek już jako dziecko – takie, jak pytanie o sens świata, źródło jego istnienia, czy cel i przeznaczenie samego człowieka. I właśnie na te pytania daje odpowiedź filozofia klasyczna, istniejąca od wieków, choć w każdym pokoleniu są one na nowo rozumiane i pogłębiane.


- W naszym kraju po wojnie dominujące były dwa kierunki: marksizm i fenomenologia, jak Ojciec by je ocenił ? 


- Dla mnie jedno i drugie jest filozofią idealistyczną, związaną ze świadomością. Lenin bowiem pojął materię jako treść wrażeń zmysłowych (a więc idealizm!), a fenomenologia jest oglądem „eidosu”, a więc struktur pojęciowych, rozumianych jako rzecz sama w sobie, danych też w świadomości – choć nie wiadomo, czy mojej świadomości, czy jakiejś świadomości ogólnej. Pieluszki świadomości są bardzo przydatne, ale dla myślenia dziecięcego. 


- Marksizm upadł, ale nauczyciele pozostali, samych doktorów habilitowanych jest ponad 150. Czy Ojciec widzi w tym jakieś zagrożenie dla kształcenia młodzieży ? 


- Trzeba mieć zaufanie do ludzi, którzy są zdolni do odsłonięcia prawdy. Niemcy po zjednoczeniu posłali cztery tysiące takich profesorów na przymusową emeryturę, aby uchronić młodzież od deformacji intelektualnej. 


- Filozofia klasyczna, ,,tomistyczna” stanowiła przedmiot aktów nie tylko ze strony filozofii ideologizujących, ale również można odnieść wrażenie, iż w samym Kościele katolickim jest dziś „nie chcianym dzieckiem”. Jakie są tego źródła ? 


- Nieuctwo. Filozofia jest trudna, trzeba ją studiować długo i odpowiedzialnie, nie dla dziennikarskich efektów. Wszelkie ekstrawagancje w tej dziedzinie świadczą po prostu o braku poznania, a niekiedy nawet o fałszowaniu tekstów źródłowych. Filozofia klasyczna liczy sobie ponad dwa i pół tysiąca lat i wymaga zrozumienia w kontekście historycznym z pogłębionym namysłem metodologicznym. Wówczas na pewno nie pojawią się zarzuty, bazujące na niedouczeniu. 


- „Dziś” filozofii obraca się albo wokół post- (np. postmodernizm), albo meta- (np. metafilozofia), a co będzie jutro? 


- Trudno o proroctwa. Człowiek i świat zawsze będą ważnym przedmiotem filozoficznego rozumienia i dlatego wątki filozofii klasycznej, wyjaśniającej realnie istniejący świat i istniejącego człowieka w jego różnych „faktach” ludzkich, będą zawsze ludzi interesować. Różne „meta” są niekiedy potrzebne, ale nie zastąpią realnego przedmiotu, bo one suponują ten przedmiot. Wszelka meta-nauka suponuje samą naukę, a nauka suponuje swój przedmiot. A przedmiotem wyjaśnień filozoficznych jest realnie istniejący świat ludzi i rzeczy. Chyba że przez filozofię pojmie się jakąś gnozę czy ideologię – ale to są parafilozofie. 


- Przeciętny człowiek nie tylko ma słabe pojęcie o filozofii, ale nawet może sądzić, że filozofia jest zbędna. Czy Ojciec profesor wyobraża sobie kulturę bez filozofii ? 


- Dla wielu zbędnym jest to, czego nie rozumieją. Nie każdy rozumie, że oddycha powietrzem i tlenem, a jednak powietrze jest niezbędne do życia. Filozofia, wyjaśniając realnie istniejącą rzeczywistość osób i rzeczy jako świata inteligibilnego, tworzy porządek racjonalny, suponowany w nauce, moralności, sztuce, religii – a więc w kulturze. A zatem bez filozofii nie ma kultury. 


- Dziś bardzo modne jest słowo „dialog”, a ci, którzy nie dialogują, to są dogmatycy albo fundamentaliści, zarówno w religii jak i filozofii. Religia chrześcijańska i filozofia klasyczna zaliczane są do tych ostatnich. 


- U Platona filozofia pojawiła się w formie dialogu między myślicielami na temat rozumienia świata ludzi i rzeczy. Dialog platoński był formą „wciągnięcia” do poznawania, nie był zaś samą filozofią. Przedmiotem filozofii jest świat realnie istniejący, którego wyjaśnienie sprowadza się do ukazania takiego koniecznego jedynego czynnika, którego negacja jest negacją faktu danego do wyjaśnienia. I to jest sens filozofii. Dialog może się pojawić dla pogłębienia rozumienia świata, ale nie jest celem samym w sobie. Koncepcja filozofii dialogowej ma swe źródło religijne w dialogu starotestamentowym. Pierwszym zapytaniem Boga w stosunku do człowieka było: „Adamie, gdzie jesteś?”. Religia jest w dużej mierze formą żywego dialogu. Religia jednak suponuje filozofię, nie zastępuje jej. Sprowadzenie filozofii wyłącznie do dialogu przekreśla sens filozofii i sprowadza ją na tory relatywizmu pytań i odpowiedzi. Jest to potrzebne, ale nie wystarczające i na pewno nie zastąpi filozofii. Dialog, „spotkanie” (Namiot Spotkania) mają swój symboliczny wyraz w pismach Starego Testamentu, ukazującego w szacie językowych sensów (metaforycznych) prawdę o egzystencjalnej ostatecznej pozycji człowieka. Ale ekstrapolacja (poza religię) takich symboli czyż nie zamyka nas w świecie symboli? Hermeneutyka sensów i symboli doprowadza jedynie do kreacji nowych sensów i symboli. A gdzie poznanie realnie istniejących ludzi, rzeczy, świata? 


O. prof. dr hab. Mieczysław Albert Krąpiec (OP) urodził się w roku 1921 w Berezowicy Małej koło Zbaraża. Od 1947 r. związany jest z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim, którego przez wiele lat był rektorem (1970-83). Jako profesor filozofii opracował podstawowe zagadnienia kultury takie jak metafizyka, filozofia człowieka, filozofia polityki, teoria poznania. Jest autorem ponad 20 monografii i kilkuset artykułów. Twórczość Profesora mieści się w kręgu realistycznej filozofii klasycznej. Doktoraty honoris causa: Uniwersytet w Toronto (1989), Uniwersytet w Leuven (1990). Międzynarodowe Centrum Biograficzne w Anglii wybrało o. Mieczysława Krąpca Międzynarodowym Człowiekiem Roku 1991/92 w uznaniu zasług dla rozwoju filozofii klasycznej. Amerykański Instytut Biograficzny w Północnej Karolinie (USA) wybrał o. Mieczysława Krąpca Człowiekiem Roku 1992 za całokształt dorobku i zasługi dla społeczeństw.

(„U źródeł tożsamości kultury europejskiej”, red. T. Rakowski, Lublin 1994, s. 139-142) Źródło: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

Wielki Jubileusz to okazja do zrobienia pewnego remanentu. Szczególnie ważny jest problem obecności Kościoła i chrześcijaństwa w życiu społecznym....

Bohaterska postać księdza Kordeckiego znana jest nam z Sienkiewiczowskiego Potopu. Wiemy, jak dzielnie podtrzymywał na duchu obrońców Jasnej Góry,...

Słowo "kultura" pochodzi z łaciny i najpierw oznaczało czynności i zabiegi, jakie wykonuje rolnik, który dba o dobre plony. Musi więc odpowiednio...

Zastanawiam się czasem nad czarem wędkowania. Bo przecież to nie chodzi tylko o ryby, można je kupić w sklepie, większe niż się zazwyczaj łapie. To...

Unia zbyt mocno ingeruje w suwerenność państw Z prof. Piotrem Jaroszyńskim rozmawia Małgorzata Pabis. Jak Pan ocenia głos Brytyjczyków i ich mocne „nie” dla UE? – Brytyjczycy ze względu na...

Gender i dzieci Głównym przedmiotem ataku ze strony ideologii gender są dzieci. Bo to właśnie one mają mieć zmienione wyobrażenie na temat płci, w tym również...

Gender: Od antykoncepcji do homoseksualizmu W ramach walki z grożącym ludzkości domniemanym przeludnieniem zaczęto stosować głównie dwie metody: antykoncepcję – która ma zapobiegać poczęciu...

Nieustanne pielgrzymowanie na Jasną Górę W zabytkowej bibliotece klasztoru jasnogórskiego stoi duży, pięknie inkrustowany stół. Nie wszyscy wiedzą, że w czasie okupacji do niego właśnie od...

Gender: atak na męskość Marksizm świadomie dążył do rozbicia rodziny. W tym celu opracował strategię zniszczenia kobiety w jej roli żony i matki. Bez kobiety jako żony i...

Gender: rozbić człowieka Do istoty ideologii gender należy wczesna seksualizacja dzieci i młodzieży. Tak wczesna jak to tylko możliwe, a więc najlepiej od niemowlaka. Przy...

Z profesorem Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Marszałek i premier podzielili się rolami. Pierwszy mówił w sposób bardziej urzędowy, drugi w sposób bardziej osobisty, ale obaj zapomnieli o...

Dzięki rozwojowi nauki nieustannie pojawiają się nowe modele lodówek, samochodów, telewizorów, magnetofonów, kamer i przeróżnych urządzeń. Łatwo...

Wiele osób ciągle nie zdaje sobie sprawy, jak bardzo obraz telewizyjny może zatruwać naszą świadomość. To prawda, że gdy patrzymy na flakon z...

Słowo i dom Talenty same nie rosną, a na pewno nie dojrzeją do pełni swych możliwości. Talenty muszą być pielęgnowane i uprawiane. Wtedy dopiero zadziwić mogą...

Z profesorem Piotrem Jaroszyńskim, filozofem, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim oraz członkiem Rady...

Feliks Koneczny o tożsamości Zachodu Feliks Koneczny jest niezastąpiony tam, gdzie pojawia się pytanie o tożsamość Zachodu. Jest to pytanie, które nas, Europejczyków, nurtuje...

Powrót do Bohatyrowicz (1)

Coraz większy upadek kultury życia społecznego w naszym kraju musi być nazwany po imieniu, ponieważ przekroczono barierę ochronną i rozpoczął się...

Człowiek posiada różne umiejętności — jeden jest fizykiem, inny chemikiem, jeszcze inny szewcem. W ramach tych umiejętności są różne specjalizacje,...

W Polsce ciągle łamane lub lekceważone są prawa człowieka, i to nie sporadycznie, lecz w sposób instytucjonalny i zorganizowany. By się o tym...

Rok 1863 Styczeń to miesiąc, w którym wracamy pamięcią do jednego z największych polskich powstań, jakim było powstanie styczniowe. Ogłoszono je 22 stycznia...

Od czasu do czasu przewija się w mediach debata poświęcona zawartości kanonu lektur szkolnych. Wywołują ją najczęściej decyzje ministra, mocą...

Początek trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa jest okazją do refleksji nie tylko nad chrześcijaństwem, ale również nad najgroźniejszym...

Ameryka to kraj emigrantów. Dla jednych była ucieczką od prześladowań religijnych lub politycznych. Dla innych - nadzieją na lepszy byt. Jeszcze...

Człowiek nie jest istotą doskonałą. Każdy z nas na sobie tego doświadcza. Jesteśmy ułomni, narażeni na wiele potknięć i błędów. Szczególnie przykre...

Chicago z Telewizją Trwam Gdy w sobotę, 29 września, do Warszawy zjechała się cała Polska, to Chicago nie pozostało obojętne. Mimo pewnych trudności udało się zdobyć...

Gender: feminizm to marksizm Jeżeli sięgniemy po dzieła klasyków marksizmu, jak choćby samego Marksa czy jego najbliższego współpracownika Engelsa, to ze zdumieniem odkryjemy,...

Gdy czytamy publikacje z zakresu ochrony przyrody, spotkać możemy ciekawą diagnozę dotyczącą powodów zmniejszania się liczebności czy wręcz...

Profanacja obrazu Matki Bożej, jaka ma miejsce w Brukseli, spotyka się z licznymi protestami zarówno w Polsce jak i za granicą. Świadczy to o...