Felietony-wywiady

WITAM PAŃSTWA NA MOJEJ STRONIE AUTORSKIEJ

PIOTR JAROSZYŃSKI

"Sic vive cum hominibus, tamquam deus videat; sic loquere cum deo, tamquam homines audiat" Seneka

Z ojcem Mieczysławem A. Krąpcem rozmawia Piotr Jaroszyński

- Ojciec profesor wykłada filozofię od prawie 50 lat. W tym długim czasie miał Ojciec okazję dyskutować z wieloma filozofami, których nazwiska znane są na całym świecie, jak choćby Tatarkiewicz, Ingarden, Gilson, Heidegger i wielu innych. Jakie jest więc to „dziś” filozofii?


 - Filozofia znajduje się dziś w stanie zamętu, szczególnie na terenie Polski. Upadł marksizm, usiłuje się powrócić na pozycje pozytywistyczno-logiczne, są też próby kontynuacji wątków filozofii analitycznej. Są obecnie próby pogłębienia metodologii nauk. Występuje również zainteresowanie hermeneutyką. Ogólnie biorąc jest to kalejdoskop myśli, który można jakoś uporządkować od strony historycznego rozwoju samej filozofii, a więc postkartezjańsko-kantowskich wątków subiektywistycznych. Dominuje tu świadomość, a w niej system znaków przezroczystych-idei czy język jako system znaków umownych i na tym tle próba sprowadzenia filozofii do gier językowych. W sumie daje to obraz myśli zbędnej, która nie wyjaśnia świata, ale jest ciekawą grą myśli. Dla wielu osób, które słyszały co nieco o filozofii tzw. filozofia klasyczna trąci jakby myszką. 


- Czy rzeczywiście ?


 - Odpowiedź zależy od tego, jak pojmujemy filozofię. Jeśli jest rozumieniem ostatecznym realnie istniejącego świata osób i rzeczy, to może ona myszką trącić, bo to są sprawy dawne, odwieczne. Jeśli zaś filozofia jest zabawą intelektualną, nie wyjaśniającą realnie istniejącego świata, to ona myszką nie trąci, choć w stosunku do zabaw komputerowych także może trącić myszką. Są pytania dla człowieka zawsze ważne. Pytania te formułuje człowiek już jako dziecko – takie, jak pytanie o sens świata, źródło jego istnienia, czy cel i przeznaczenie samego człowieka. I właśnie na te pytania daje odpowiedź filozofia klasyczna, istniejąca od wieków, choć w każdym pokoleniu są one na nowo rozumiane i pogłębiane.


- W naszym kraju po wojnie dominujące były dwa kierunki: marksizm i fenomenologia, jak Ojciec by je ocenił ? 


- Dla mnie jedno i drugie jest filozofią idealistyczną, związaną ze świadomością. Lenin bowiem pojął materię jako treść wrażeń zmysłowych (a więc idealizm!), a fenomenologia jest oglądem „eidosu”, a więc struktur pojęciowych, rozumianych jako rzecz sama w sobie, danych też w świadomości – choć nie wiadomo, czy mojej świadomości, czy jakiejś świadomości ogólnej. Pieluszki świadomości są bardzo przydatne, ale dla myślenia dziecięcego. 


- Marksizm upadł, ale nauczyciele pozostali, samych doktorów habilitowanych jest ponad 150. Czy Ojciec widzi w tym jakieś zagrożenie dla kształcenia młodzieży ? 


- Trzeba mieć zaufanie do ludzi, którzy są zdolni do odsłonięcia prawdy. Niemcy po zjednoczeniu posłali cztery tysiące takich profesorów na przymusową emeryturę, aby uchronić młodzież od deformacji intelektualnej. 


- Filozofia klasyczna, ,,tomistyczna” stanowiła przedmiot aktów nie tylko ze strony filozofii ideologizujących, ale również można odnieść wrażenie, iż w samym Kościele katolickim jest dziś „nie chcianym dzieckiem”. Jakie są tego źródła ? 


- Nieuctwo. Filozofia jest trudna, trzeba ją studiować długo i odpowiedzialnie, nie dla dziennikarskich efektów. Wszelkie ekstrawagancje w tej dziedzinie świadczą po prostu o braku poznania, a niekiedy nawet o fałszowaniu tekstów źródłowych. Filozofia klasyczna liczy sobie ponad dwa i pół tysiąca lat i wymaga zrozumienia w kontekście historycznym z pogłębionym namysłem metodologicznym. Wówczas na pewno nie pojawią się zarzuty, bazujące na niedouczeniu. 


- „Dziś” filozofii obraca się albo wokół post- (np. postmodernizm), albo meta- (np. metafilozofia), a co będzie jutro? 


- Trudno o proroctwa. Człowiek i świat zawsze będą ważnym przedmiotem filozoficznego rozumienia i dlatego wątki filozofii klasycznej, wyjaśniającej realnie istniejący świat i istniejącego człowieka w jego różnych „faktach” ludzkich, będą zawsze ludzi interesować. Różne „meta” są niekiedy potrzebne, ale nie zastąpią realnego przedmiotu, bo one suponują ten przedmiot. Wszelka meta-nauka suponuje samą naukę, a nauka suponuje swój przedmiot. A przedmiotem wyjaśnień filozoficznych jest realnie istniejący świat ludzi i rzeczy. Chyba że przez filozofię pojmie się jakąś gnozę czy ideologię – ale to są parafilozofie. 


- Przeciętny człowiek nie tylko ma słabe pojęcie o filozofii, ale nawet może sądzić, że filozofia jest zbędna. Czy Ojciec profesor wyobraża sobie kulturę bez filozofii ? 


- Dla wielu zbędnym jest to, czego nie rozumieją. Nie każdy rozumie, że oddycha powietrzem i tlenem, a jednak powietrze jest niezbędne do życia. Filozofia, wyjaśniając realnie istniejącą rzeczywistość osób i rzeczy jako świata inteligibilnego, tworzy porządek racjonalny, suponowany w nauce, moralności, sztuce, religii – a więc w kulturze. A zatem bez filozofii nie ma kultury. 


- Dziś bardzo modne jest słowo „dialog”, a ci, którzy nie dialogują, to są dogmatycy albo fundamentaliści, zarówno w religii jak i filozofii. Religia chrześcijańska i filozofia klasyczna zaliczane są do tych ostatnich. 


- U Platona filozofia pojawiła się w formie dialogu między myślicielami na temat rozumienia świata ludzi i rzeczy. Dialog platoński był formą „wciągnięcia” do poznawania, nie był zaś samą filozofią. Przedmiotem filozofii jest świat realnie istniejący, którego wyjaśnienie sprowadza się do ukazania takiego koniecznego jedynego czynnika, którego negacja jest negacją faktu danego do wyjaśnienia. I to jest sens filozofii. Dialog może się pojawić dla pogłębienia rozumienia świata, ale nie jest celem samym w sobie. Koncepcja filozofii dialogowej ma swe źródło religijne w dialogu starotestamentowym. Pierwszym zapytaniem Boga w stosunku do człowieka było: „Adamie, gdzie jesteś?”. Religia jest w dużej mierze formą żywego dialogu. Religia jednak suponuje filozofię, nie zastępuje jej. Sprowadzenie filozofii wyłącznie do dialogu przekreśla sens filozofii i sprowadza ją na tory relatywizmu pytań i odpowiedzi. Jest to potrzebne, ale nie wystarczające i na pewno nie zastąpi filozofii. Dialog, „spotkanie” (Namiot Spotkania) mają swój symboliczny wyraz w pismach Starego Testamentu, ukazującego w szacie językowych sensów (metaforycznych) prawdę o egzystencjalnej ostatecznej pozycji człowieka. Ale ekstrapolacja (poza religię) takich symboli czyż nie zamyka nas w świecie symboli? Hermeneutyka sensów i symboli doprowadza jedynie do kreacji nowych sensów i symboli. A gdzie poznanie realnie istniejących ludzi, rzeczy, świata? 


O. prof. dr hab. Mieczysław Albert Krąpiec (OP) urodził się w roku 1921 w Berezowicy Małej koło Zbaraża. Od 1947 r. związany jest z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim, którego przez wiele lat był rektorem (1970-83). Jako profesor filozofii opracował podstawowe zagadnienia kultury takie jak metafizyka, filozofia człowieka, filozofia polityki, teoria poznania. Jest autorem ponad 20 monografii i kilkuset artykułów. Twórczość Profesora mieści się w kręgu realistycznej filozofii klasycznej. Doktoraty honoris causa: Uniwersytet w Toronto (1989), Uniwersytet w Leuven (1990). Międzynarodowe Centrum Biograficzne w Anglii wybrało o. Mieczysława Krąpca Międzynarodowym Człowiekiem Roku 1991/92 w uznaniu zasług dla rozwoju filozofii klasycznej. Amerykański Instytut Biograficzny w Północnej Karolinie (USA) wybrał o. Mieczysława Krąpca Człowiekiem Roku 1992 za całokształt dorobku i zasługi dla społeczeństw.

(„U źródeł tożsamości kultury europejskiej”, red. T. Rakowski, Lublin 1994, s. 139-142) Źródło: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

Gender: feminizm to marksizm Jeżeli sięgniemy po dzieła klasyków marksizmu, jak choćby samego Marksa czy jego najbliższego współpracownika Engelsa, to ze zdumieniem odkryjemy,...

Już nie ma złudzeń - w naszej Ojczyźnie, w Polsce, rozpoczęła się zimna wojna. Większość parlamentarna, rząd i pełniący urząd prezydenta stanęli do...

Od czasu do czasu przewija się w mediach debata poświęcona zawartości kanonu lektur szkolnych. Wywołują ją najczęściej decyzje ministra, mocą...

W powstaniu warszawskim zginął kwiat polskiej młodzieży. Był to nasz narodowy skarb, wychowany i wykształcony w okresie międzywojennym, gdy dom i...

Przywracanie Kresów Ożywcza siła polskości, której wystarczy na wiele pokoleń, na wiele lat i wieków. Pojęcie Kresów odnosimy do tych ziem, które dziś znajdują się...

Gender: szturm feminizmu Prawdziwa kariera gender rozpoczęła się wówczas, gdy do głosu doszły feministki. Chodziło już nie o leczenie jednostek chorobowych, ale o zupełnie...

Wielu naszych rodaków wybiera się na urlop za granicę. Magia obcojęzycznych nazw wzmocniona kolorowymi folderami, na których widać lazurowe...

Pułapki państwa opiekuńczego Na pierwszy rzut oka tzw. państwo opiekuńcze i państwo totalitarne powinny się nawzajem wykluczać: pierwsze daje, a drugie zabiera, jedno się...

Gender i fryzura Moda obejmuje nie tylko sposób, w jaki się ubieramy, ale również fryzurę. Tradycyjnie fryzura inna była dla pań (dziewcząt), a inna dla mężczyzn...

Wściekła nagonka na Kościół nabiera rozpędu. Z takimi mediami się nie współpracuje, bo inaczej jest się współautorem ich fałszywych ocen. Rzecz...

Pułapki linii Curzona Rocznica zwycięskiej wojny z armią bolszewicką zamyka się często w bardzo dobitnym wyrażeniu, jakim jest «cud nad Wisłą». Obchodzimy więc tę...

Józef Brandt tak polski Jest ciekawe, że Polska nie tylko w okresie niepodległości, ale również w czasach zaborów była atrakcyjna dla cudzoziemców. Wielu z nich postanowiło...

Najstarszą dziedziną poznania naukowego jest filozofia. Jej początki sięgają przełomu VII i VI w. przed Chr. Pojawiła się na wybrzeżach Azji...

"Feliks Koneczny jest niezastąpiony tam, gdzie pojawia się pytanie o tożsamość Zachodu" - podkreśla w książce "Przywracanie pamięci" prof. Piotr...

Dla wielu z nas PRL jest nie tylko faktem historycznym, ale również faktem prawnym. Było takie państwo, miało legalny status, czyli swoją nazwę...

Wiara i patriotyzm Cudowna Matka Boża Łaskawa z krzeszowskiego sanktuarium w czasie czterech dni wielkiego odpustu gościła kilkanaście tysięcy pielgrzymów. Wczoraj z...

Jak nauka w szkole wypełnia nasze lata dziecięce, młodzieńcze, tak praca - nasze życie dorosłe. I jak nie jest bez znaczenia, jak, kto i po co nas...

Wielu spikerów radiowych i telewizyjnych czyta bardzo szybko. Sprawia to wrażenie dobrego opanowania języka, zwłaszcza jeśli większość z nas ma...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, wykładowcą na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II i w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w...

Im dłużej zastanawiamy się nad kryzysem praworządności w naszym kraju, tym więcej odkrywamy przyczyn, z których jedne pojawiają dziś, inne zaś...

Z profesorem Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

W roku Wielkiego Jubileuszu Rzym stał się centrum niezliczonych pielgrzymek z całego świata. Chyba w żadnym innym miejscu przeszłość tak mocno nie...

Przełom tysiącleci to okazja do zrobienia pewnego bilansu. Chrześcijaństwo trwa od dwóch tysięcy lat, w Polsce od ponad tysiąca. Co faktycznie...

Józef Conrad – szlacheckie korzenie W tym roku przypada 160-lecie urodzin pisarza, z tej okazji Sejm RP ustanowił rok 2017 Rokiem Josepha Conrada-Korzeniowskiego. Dziesięć lat temu...

Zablokowanie możliwości dokończenia budowy obwodnicy Augustowa, miało podtekst polityczny i uderzyło zarówno w mieszkańców tego miasta, jak i w samą...

Nasz rodak, prof. Feliks Koneczny, pomijany przez polskojęzyczne środki przekazu i postkomunistyczne instytucje wydawnicze, a uznawany za jednego z...

Nowa Lewica – pokonać Kościół Wariant sowiecki komunizmu nie sprawdził się, ale czy to znaczy, że wiara w komunizm w ogóle znikła? Nie. Ta wiara przetrwała, tyle że na Zachodzie...

Mamy obowiązek zgłębiać nauczanie św. Jana Pawła II Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, etykiem, kulturoznawcą,...

Angielskie słowo „gender” w początkach XX w. oznaczało tylko rodzaj gramatyczny. A więc gender to po polsku rodzaj. I tak w zasadzie powinno się...

Każdy z nas przychodząc na świat nie buduje od początku życia społecznego, ale jest wrzucany w pewne społeczeństwo tak lub inaczej zorganizowane....