Felietony-wywiady

Kiedy zastanawiamy się nad tym, co jest jakby krwią naszego Narodu, a więc czymś, co pozwala wszystkim Polakom, dawniej i dziś, siebie nawzajem rozumieć, podobnie odczuwać, tego samego pragnąć, to dochodzimy do wniosku, że krwią taką jest słowo.
Bez słowa stajemy się sobie obcy; uczucia nas skłócają, pragnienia dzielą. Słowo więc jest krwią narodu.

Gdy krew ta jest dobrze dotleniona i zdrowa, naród żyje i promieniuje; gdy jednak brak tlenu, gdy krew jest zatruta, naród mdleje, a nawet obumiera. Wielką rolę w dziejach pełni zatem słowo - krew.

Słowa dotykamy codziennie, setki, a nawet tysiące razy. Miliony ludzi używają tych samych słów, nie zastanawiając się nad tym, że to nie oni je wymyślili, że korzystają z gotowego i ciągle odradzającego się skarbca, że potrzebują słów po to, aby myśleć, aby rozmawiać, aby się cieszyć, aby pracować, aby pisać, aby przemawiać. Zapadły się już stare zamczyska, skruszały pomniki, a słowa ciągle trwają.

Weźmy na przykład takie prozaiczne słowo jak nos. Jest to jedno z pierwszych słów, które poznaje już dziecko, choćby dlatego, że od najwcześniejszych lat łatwo o katar. Nos, piękne polskie słowo, nie wywodzi się z języka polskiego ani z żadnego z języków słowiańskich; jest to słowo jeszcze starsze, pochodzi z hinduskiego (nase). Wynika stąd, że przez kilka tysięcy lat tyle ludów na różnych kontynentach wymawiało podobne dźwięki, myśląc o tak pospolitej rzeczy jak nos. Również inne słowa używane w języku polskim mają pochodzenie ciekawe i stare. Ale wciąż żyją i się odmładzają.

Wyobraźmy sobie, że nagle zabrakło nam słów, że wydajemy dźwięki, które nie są słowami, dźwięki, których ani my nie rozumiemy, ani nikt inny. Jakiż to wywołałoby chaos w myślach, w wyobraźni, w życiu! Cóż to za okropne uczucie: mieć natłok myśli, a nie móc ich wypowiedzieć, mieć pełną wyobraźnię, a nie znajdować słów, by ubrać ją w kształty, mieć tyle uczuć, a być niemym, nie móc ich wyrazić słowem! Jednak dzięki dziedzictwu i pracy tylu pokoleń, i to różnych narodów, słowa są do naszej dyspozycji, możemy je błyskawicznie odnaleźć, wyartykułować lub napisać. Dzięki nim możemy zobiektywizować stany naszej duszy, możemy nawiązać kontakt z innymi ludźmi. Jakże więc drogocenną wartością jest słowo. Nic więc dziwnego, że Isokrates, jeden z twórców greckich szkół dbających o kulturę słowa, nie wahał się powiedzieć: „Kto lekceważy troskę o słowo, ten popełnia grzech przeciwko bogom".

Prawdziwej kultury słowa człowiek uczy się przez długie lata. Zaczyna od najprostszych samogłosek, od słowa „mama", potem sięga po najlepsze wzory, aż wreszcie sam zaczyna pięknie mówić, pisać, czytać. Jaką odczuwamy radość, kiedy umiemy powiedzieć to, co chcemy; jak bardzo lubimy słuchać kogoś, kto pięknie mówi. Bo mowa to rzecz jak najbardziej ludzka; zwierzęta wydają dźwięki, ale tylko człowiek mówi.

Mało kto zdaje sobie sprawę, że utwór napisany jest podobny do partytury, że słowo jest jakby nutką. W tradycji zachodniej pisano po to, by czytać na głos, a nie po cichu. Słowo staje się piękne i pełne dopiero po wypowiedzeniu, gdy wybrzmi niczym dźwięki fortepianu albo fletu. Słowo zapisane jest tylko nutką, jeżeli zostanie źle wypowiedziane, będzie jak nuta zagrana na rozstrojonym instrumencie. Słowa pięknego i pełnego łakniemy całą duszą, niczym wody źródlanej, niczym powietrza czystego.

Tylko gdzie takie słowo dziś znaleźć? W domach rzadko zwraca się uwagę na to, jak dzieci mówią i jak my nawzajem do siebie się odnosimy. W telewizji króluje mowa pseudointeligencka, przeplatana coraz większą ilością wulgaryzmów. W szkole młodzież poznaje tylko znikomą część naszych arcydzieł. W teatrze, który miał dawać wzór pięknej mowy, w którym diament naszego języka zamieniany był kiedyś w brylant, dziś sposób wypowiadania słów pozostawia wiele do życzenia. Doprawdy, trudno w tym bezmiarze węglowego pyłu - słów pozbawionych piękna - jakimi raczą nas szczególnie polskojęzyczne media, odnaleźć prawdziwe diamenty, a cóż dopiero mówić o brylantach?

Jeśli chcemy być Polakami, jeśli chcemy nawzajem siebie rozumieć, podobnie odczuwać, jednoczyć się w pragnieniach, dbajmy o słowo: w domu i w szkole, i w szkolnych teatrzykach. Czytajmy na głos naszą piękną poezję i zwracajmy się do siebie po polsku: pięknie i szlachetnie.

Piotr Jaroszyński
"Jasnogórska dorga do Europy"

Gender: fatalna pomyłka Malthusa Malthus uważał, że w momencie gdy liczba ludności będzie wzrastała w postępie geometrycznym, nastąpi krach ekonomiczny, ponieważ zabraknie żywności....

Gender: w stronę nienawiści Teza Malthusa, że gdy populacja wzrasta w postępie geometrycznym, to żywność tylko w postępie arytmetycznym, co w konsekwencji doprowadzić ma do...

Święta Wielkanocne mają charakter świąt rodzinnych. Rzecz ciekawa, dawniej, gdy komunikacja nie była tak rozwinięta jak dziś, gdy nie było pociągów,...

Gender a mowa nienawiści Nie jest bezpiecznie wskazywać na zagrożenia, jakie niesie ze sobą gender. Zwolennicy i propagatorzy tej ideologii przygotowali tu bowiem nie lada...

Jan Paweł II wobec totalitaryzmów: dawnych i obecnych W Niedzielę Miłosierdzia Bożego byliśmy świadkami kanonizacji błogosławionego Jana XXIII oraz Jana Pawła II. W nawiązaniu do tej uroczystości w...

Adam Mickiewicz podczas wykładów głoszonych w Paryżu zwrócił uwagę na dość ciekawe i tajemnicze zjawisko, jakim jest duch narodowy. Dziś nad tym...

Słowo „ojczyzna” pojawia się dziś rzadko, a i brzmi nieco anachronicznie. Gdy patrzymy nań bez uprzedzeń, kojarzy się nam najczęściej z wielką...

Prowokacja przeciwko Telewizji Trwam To prowokacja w ubeckim, stalinowskim stylu – tak prof. Piotr Jaroszyński ocenia list z groźbami, jaki został wysłany do przewodniczącego KRRiT Jana...

Świat ekonomii i biznesu jest tajemniczy i zarazem drażliwy. Wielu z nas odnosi wrażenie, że jest on moralnie brudny, ponieważ jest to świat...

Kariera naukowa ręcznie sterowana "Załatwić negatywnie" - to lakoniczne stwierdzenie zamykało ciągnący się nieraz całymi latami proces blokowania przez reżim komunistyczny...

Każdy z nas przychodząc na świat nie buduje od początku życia społecznego, ale jest wrzucany w pewne społeczeństwo tak lub inaczej zorganizowane....

Oddech PRL-u jest ciągle żywy, nie tylko w polityce, mediach czy w biznesie, ale również w nauce. O tym trzeba pamiętać, gdy zastanawiamy się nad...

Już sam tytuł proponowanej przez resort nauki reformy wskazuje, że mamy do czynienia z nawrotem nowomowy ("Partnerstwo dla wiedzy"). Przed kilku...

W 1990 roku ojciec prof. Mieczysław Krąpiec napisał niewielką książeczkę pt. Suwerenność – czyja? (Łódź). Był to czas przemian, gdy dla wielu upadek...

Gender w galerii handlowej Do istoty gender należy manipulowanie ludzką płciowością w taki sposób, aby docelowo tę płciowość zniszczyć, przede wszystkim w jej funkcji...

Wiadomości radiowe i telewizyjne roją się od sondaży. Za jest 57%, przeciwko 5%, a 30% nie ma zdania. Gdyby dziś odbyły się wybory..., gdyby dziś...

Miasto to nie tylko domy, to również ulice i place. W stosunku do liczby mieszkańców dzisiejsze miasta są zbyt ciasne. Ludzie mijają się w tłoku i w...

Katastrofa pod Katyniem posiada swój wymiar osobisty i rodzinny: zginęli konkretni ludzie, pozostawiając w żałobie współmałżonków, dzieci,...

Angielskie słowo „gender” w początkach XX w. oznaczało tylko rodzaj gramatyczny. A więc gender to po polsku rodzaj. I tak w zasadzie powinno się...

Polskie wakacje mają swoją powagę związaną z pamięcią o ostatnich wielkich narodowych zrywach, czyli o Powstaniu Warszawskim i o ogólnonarodowym...

Rok 2001 został ogłoszony przez polski parlament Rokiem Prymasa. Chwalebna to inicjatywa. Ze względu jednak na podwójną taktykę „sił postępu", która...

Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, etykiem, kulturoznawcą,...

Ponieważ w naszym kraju nie przeprowadzono ani dekomunizacji, ani lustracji w środowisku dziennikarskim i akademickim, wobec tego można...

Gender a emigracja W Polsce trwa walka o to, żeby ideologia gender nie weszła do szkół i przedszkoli. Walka jest zacięta, ponieważ społeczeństwo, a szczególnie rodzice...

Trwają ataki na rodzinę. Pojawiły się nawet plakaty, z których można wnioskować, że bardziej chory jest ich twórca niż ucharakteryzowane osoby....

Dziś, gdy mówimy o kulturze, to mamy najczęściej na myśli albo sztukę (pod wpływem romantyzmu), albo wykwintne maniery (człowiek kulturalny), albo...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Radio Maryja dla świata To wcale nie przesada. Gdyby Radio Maryja było tylko stacją lokalną, a nawet tylko krajową, to nigdy nie spotkałoby się z taką lawiną krytyki i...

Odrodzenie życia społecznego Polaków to nie tylko jednoczenie się we wzniosłych momentach w celu obrony jakiejś wielkiej wartości; odrodzenie to...

Homo intelligens Każdy człowiek jako człowiek myśli. Myślenie jest tak z nami nieodłącznie związane i tak istotne dla naszej natury, że weszło w skład tzw....