Felietony-wywiady

Są pisarze, których dzieła czyta się z zainteresowaniem, ale tylko raz; są jednak i tacy, do których chętnie wraca się wielokrotnie, bo tchnie z nich atmosferą rodzinnego domu. Wśród polskich autorów jest z czego wybierać; żaden z krajów słowiańskich nie może poszczycić się taką plejadą mistrzów pióra. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje Józef Conrad Korzeniowski, który pisał tylko po angielsku i jako pisarz angielski zdobył światową sławę.
Ale rzecz ciekawa, podczas gdy dziś wielu pisarzy polskojęzycznych z niesmakiem mówi o Polsce i Polakach (dzięki czemu zdobywają nagrody i wyróżnienia krajowe i zagraniczne, a nawet wchodzą do kanonu lektur w polskich szkołach), to Józef Conrad swej polskości nigdy się nie wyparł, wracał do niej, i to nie sentymentalnie, lecz dyskretnie i po męsku.

Czytając niewielkie dzieło Ze wspomnień, które Korzeniowski napisał już pod koniec życia, gdy był twórcą o renomowanej sławie, możemy dowiedzieć się wielu ciekawych szczegółów o Polsce. Józef Conrad ogłaszał je całemu światu, warto więc dziś je przypomnieć: „Tak zwany w literackim świecie sclauonism - pisał we wstępie z roku 1919 - jest absolutnie obcy polskiemu temperamentowi z jego tradycją wolności, jego rycerskim poglądem na moralne wędzidła i przesadnym szacunkiem dla praw jednostki". Zatrzymajmy się nad tym zdaniem. Sclauonism to słowo utworzone z francuskiego esclaue (niewolnik) i angielskiego Slau (Słowianin). Sclauonism więc to niewolnicza mentalność słowiańska. Istniało wówczas w świecie zachodnim takie właśnie wyobrażenie o Słowianach, że są ludźmi gnuśnymi, leniwymi, bez inicjatywy, takimi, których ciągle trzeba popychać i mówić im, co mają robić, a czego robić im nie wolno. A ponieważ Polacy są Słowianami, więc i nas zaliczano do słowiańskich niewolników.

I właśnie takiemu wyobrażeniu o Polakach zdecydowanie przeciwstawia się Józef Conrad, gdy mówi: „sclauonism jest absolutnie obcy polskiemu temperamentowi". Dlaczego? Bo Polacy kochają wolność, o tym świadczą ich dzieje ojczyste. Ale uwaga! To była wolność nie byle jaka, to była wolność rycerska, a więc taka, która umie nałożyć moralne wędzidła nieprawości. Polska wolność nie była złodziejska, lekkomyślna czy zdeprawowana, to była wolność rycerska. A właśnie rycerskość jest całkowitym przeciwstawieniem sclauonismu, czyli mentalności niewolniczej. Niewolnik wlecze się bez celu albo jest wbrew swej woli popychany. Polak-rycerz nie tylko wie, dokąd zmierza, ale również z własnej woli podąża drogą, która jest naznaczona prawością i szlachetnością.

Na ukształtowanie tej przepięknej polskiej rycerskości wpływała niewątpliwie atmosfera domowa. Oto co na ten temat pisze Józef Conrad: „Bezstronny pogląd na ludzkość we wszystkich jej fazach wspaniałości i nędzy, a przy tym szczególny szacunek dla praw tych, co na tej ziemi pozbawieni są przywilejów, szacunek nie wypływający z pobudek mistycznych, lecz oparty na gruncie prostego koleżeństwa i szlachetnych wzajemnych usług - oto zasadnicze rysy duchowej i moralnej atmosfery w domach, pod których dachem spędziłem niespokojne dzieciństwo". Takie były polskie domy, i to w czasach najbardziej ponurych, bo w okresie prześladowań rosyjskich po upadku powstania styczniowego. Polacy umieli wówczas zachować bezstronność, nie cieszyli się z upadków innych ludzi, ich życzliwość nie wynikała z kalkulacji czy interesów, lecz ze szczerego koleżeństwa, szlachetnej wzajemności. Cóż za wspaniałe cechy, jakie piękne, jakie polskie!

Tak widział nas Józef Conrad Korzeniowski, syn powstańca styczniowego, kapitan marynarki brytyjskiej, pisarz angielski. Tak pisał o nas i to przekazywał światu.
Te słowa czytamy po prawie stu latach. I z niepokojem patrzymy, jak dziś z Polaków próbuje się robić niewolników, jak serwuje się nam „wolność", która upadla, jak zachęca się do pogardzania słabymi, jak uczy się bezwzględnej interesowności, chciwości, zaborczości. I pytamy samych siebie: Czyżby łatwiej było zachować polskość pod zaborami niż dziś, w niby niepodległej Polsce? Co się dzieje z naszą Ojczyzną? Dokąd zmierza?

To nieprawdopodobne, żebyśmy pozwolili na to, aby zmieniono nam duszę z rycerskiej na niewolniczą, aby polskie domy straciły tę przecudowną atmosferę szlachetności, w której może wzrastać młode pokolenie ludzi bezinteresownych i koleżeńskich. Musimy uratować polski dom. Bez niego nie będzie prawdziwych Polaków, a niepodległość rozwieje się jak senne marzenie. Zastanówmy się więc, czy mieszkamy jeszcze w polskich domach, i jeśli dojdziemy do wniosku, że nie, pomyślmy, co zrobić, aby na powrót stały się polskie.

Piotr Jaroszyński
"Jasnogórska droga do Europy"

Moc literatury Wielu z nas pamięta słowa wypowiedziane w UNESCO 2 czerwca 1980 r. przez św. Jana Pawła II o tym, że naród polski przetrwał lata niewoli, nie mając...

Dziennikarze TVN przekraczają kolejne granice – uniemożliwili ks. abp. Henrykowi Hoserowi uczestniczenie w debacie różańcowej, jaka miała się odbyć...

Czas walki z Bogiem trwa Na dzieje Kościoła w Polsce patrzymy często tak, jakby jego rola sprowadzała się wyłącznie do funkcji czysto religijnej, a na dzieje państwa i...

Pole naszych zmagań o Polskę przykrył śnieg. Gdy spadnie śnieg, wszystko wydaje się takie nierealne, takie cudowne, chciałoby się patrzeć i marzyć....

Sejm został rozwiązany, czekają nas wybory. Ale przed wyborami jest jeszcze kampania wyborcza. Partie czy właściwie komitety wyborcze na różne...

Ideologia potrafi zatruć wiele słów, najpiękniejszych i najlepszych. Jednym z nich jest WYCHOWANIE. Bez wychowania nie byłoby Grecji („paideia”),...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim o wadze nauki w naszym życiu rozmawia Piotr Czartoryski-Sziler W tym roku ukazała się w prestiżowym wydawnictwie Rodopi...

W roku Wielkiego Jubileuszu Rzym stał się centrum niezliczonych pielgrzymek z całego świata. Chyba w żadnym innym miejscu przeszłość tak mocno nie...

Sens cierpienia Cierpienie w świecie natury jest znakiem zła, którego należy unikać lub z którego należy się wyleczyć. Jeśli boli mnie głowa, serce, ręka, to...

Gdy myślimy o roku, który nas czeka, mamy wiele obaw. Zbyt wiele osób dotkniętych jest bezrobociem, inni pracując niewiele zarabiają, jeszcze inni...

W zamieci spraw małych, lecz rozdmuchanych, wśród hałaśliwych ludzi, o których pamięć rychło zaginie, mają miejsce wydarzenia, które przykuwają...

Rozpad Związku Sowieckiego, a co za tym idzie i bloku komunistycznego, następnie zjednoczenie Niemiec, a więc i wzmocnienie ich pozycji w Europie,...

Lewica obrzuca błotem W większości współczesnych państw demokratycznych różnica między polityczną lewicą a polityczną prawicą nabiera coraz większej ostrości. W Stanach...

Kult nowości i oryginalności przyczynił się do postępu w wielu dziedzinach, np. w technice czy naukach szczegółowych. Latamy samolotami i...

Jak nie odebrać sobie wolności? Choć człowiek jest z natury stworzeniem społecznym, to sama społeczność może przybierać różne formy, i nie musi to być koniecznie państwo. Zresztą i...

Analfabetyzm trwa Człowiek nie musi umieć czytać, aby być człowiekiem. Przez tysiące lat ludzie żyli, nie znając pisma, a bez pisma nie ma przecież czytania. Pismo...

Gender a dzieci genderystów Ideologia gender bywa porównywana z ideologią marksistowską. Faktycznie jest tu wiele podobieństw, takich jak choćby walka płci, która jest nową...

O ile nasze położenie geopolityczne nie jest godne pozazdroszczenia, o tyle położenie geograficzne jest w swym zróżnicowaniu, bogactwie i pięknie...

Na świat przychodzimy w rodzinie, na niewielkim skrawku ziemi. Początkowo nasz świat to rodzice i dziecięcy pokój. Później z wolna ten świat...

Z profesorem Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Słowo „ojczyzna” pojawia się dziś rzadko, a i brzmi nieco anachronicznie. Gdy patrzymy nań bez uprzedzeń, kojarzy się nam najczęściej z wielką...

Zofia Kossak Zofia Kossak jest autorką ok. 40 książek, które zostały przetłumaczone na ponad 20 języków świata, wydane w 26 krajach, w wielomilionowym nakładzie.

O znaczeniu wpisania Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie na listę zabytków z prof. Piotrem Jaroszyńskim rozmawia Piotr Czartoryski-Sziler Pałac...

Wielu Polaków ciągle nie zdaje sobie sprawy, jaką rolę winna odgrywać w ich życiu kultura narodowa. Jedni, idąc za obecną modą, uważają, że kultura...

Normalnie przytomny człowiek, podejmując różne decyzje, ma na oku jakiś cel; dla jego osiągnięcia dobiera też odpowiednie środki. Taki jest przecież...

To nie jest jeden naród, który się podzielił, tylko to są obcy... - Andrzej Kumor rozmawia z prof. Piotrem Jaroszyńskim Profesor dr hab. Piotr Jaroszyński jest jednym z najbardziej aktywnych polskich naukowców podtrzymujących świadomość narodową wśród Polonii....

Ateny – macierz cywilizacji Formowanie własnej tożsamości stanowiącej odpowiedź na pytanie: kim jestem? – to proces, który trwa lata całe, a kto wie, czy nie całe życie. W...

Wobec dzisiejszego rozbicia - które grozi tym, że obca nam mniejszość permanentnie będzie rządziła większością - jedyna droga do zjednoczenia narodu...

Gender: Malthus i Darwin Karol Darwin z wielkim uznaniem przyjął tezy zawarte w książce Tomasza Malthusa poświęconej prawom demografii. Twórca ewolucjonizmu przyznaje, że...

Ksiądz Jerzy Popiełuszko nie został zamordowany przez zwykłych bandytów, ale przez urzędników państwowych. Takimi byli bowiem pracownicy tajnej...