Felietony-wywiady


Platon i Arystoteles – fragment fresku „Szkoła ateńska” Rafaela Santi, znajdującego się na ścianie jednej z sal papieskiego Pałacu Apostolskiego w WatykaniePlaton i Arystoteles – fragment fresku „Szkoła ateńska” Rafaela Santi, znajdującego się na ścianie jednej z sal papieskiego Pałacu Apostolskiego w WatykanieIm bardziej czasy stają się trudne, tym bardziej człowiek potrzebuje stałych i czytelnych punktów odniesienia. A o to wcale nie jest łatwo. Odnieść nawet można wrażenie, że to wszystko ma się ciągle mieszać aż dojdzie do jakiegoś szaleństwa, obłędu i pustki.


Co wówczas robić? Wówczas trzeba wracać do przemyśleń ludzi nietuzinkowych, ludzi inteligentnych, a zarazem bezgranicznie oddanych poznawaniu prawdy. Właśnie bezgranicznie i z całą świadomością, na jaką dziś najczęściej nas już nie stać. Po prostu żyjemy w innej cywilizacji, chociaż tak dużo mówi się o Europie i Zachodzie. Tylko że czy to naprawdę jest nasze dziedzictwo, nasze wzory, nasze ideały? Chyba raczej nie. Mówiąc krótko, im człowiek jest starszy, tym bardziej ceni sobie dar... filozofii.


Popatrzmy najpierw na jednego z największych, na twarz Arystotelesa, uwiecznioną w marmurze. Dysponujemy kopią rzymską wykonaną w oparciu o dzieło Lizypa z roku 330. Arystoteles miał wówczas 54 lata, od pięciu lat stał na czele założonej przez siebie szkoły zwanej Lykejon, którą to nazwę rozpoznajemy w dzisiejszym liceum. Przyglądamy się dokładnie portretowi kogoś, kogo uznać można za najinteligentniejszego człowieka w dziejach ludzkości, człowieka, który tworzył i uratował racjonalną kulturę realistyczną, a którego dzieła wznawiane są w setkach języków po dziś dzień, w milionach egzemplarzy.


Bez Arystotelesa nie byłoby Zachodu, nie byłoby Europy, nie wiadomo też, jaki kształt przybrałaby kultura i teologia chrześcijańska. Arystoteles uratował kulturę zachodnią z jednej strony przed nieokrzesanymi barbarzyńcami, z drugiej zaś przed niezwykle powabnymi kulturami wschodu.


To nie jest twarz mistyka, zagłębionego we własnych myślach i przeżyciach; nie jest to twarz zarozumiałego mędrka, pełnego pychy; nie jest to twarz zdominowana przez tuszę, choć nie jest to również twarz ascety. Jest to twarz ciepła, choć nie wylewna. Uderza czoło wysokie i proste. Niestety, rzeźba nie daje nam wyrazu oczu, możemy sobie tylko wyobrazić, jak były bystre i mądre. Kopia rzeźby z czasu, gdy Arystoteles jeszcze żył, musi być wierniejsza niż opis, jaki spotykamy u Diogenesa, zaczerpnięty z Hermipposa z przełomu III i II wieku przed Chrystusem (O Arystotelesie), że to niby Arystoteles miał bardzo maleńkie oczy, bardzo chude nogi, nosił pierścienie i przesadnie pielęgnował zarost. Że też zawsze do tego co wielkie musi coś takiego się doczepiać, taki Hermippos. I dziś ich nie brakuje, są ich tysiące. A Arystoteles był jeden.


Omawiając zagadnienie wdzięczności, Arystoteles dotyka też filozofii, a dokładniej mówiąc, zastanawia się, jak odwdzięczyć się tym, którzy wprowadzili nas w filozofię. Odpowiada, że jest to dar tak cenny, że nie ma takich pieniędzy ani takich objawów czci, które mogłyby ten dar zrównoważyć „podobnie jak się rzecz ma w odniesieniu do bogów i do rodziców” (Etyka Nikomachejska, IX, 1).


Co za dar! Jeśli pojawia się zaraz po darze życia od bogów i rodziców, to musi być to dar przewspaniały, z którym żadne dobro materialne nie ma co się równać. Tak mówi Arystoteles, o którym Diogenes zaraz wspomina, że był najzdolniejszym uczniem Platona. A Platon przecież był uczniem Sokratesa. Co za sukcesja wielkości!


A w naszych szkołach nie ma już Sokratesa, nie ma Platona, nie ma Arystotelesa; nie ma już greki ani łaciny. Chciałoby się zapytać, to co jest? Odpowiedź jest prosta: w szkole niewiele już zostało po tym, co przez wieki stanowiło fundament cywilizacji zachodniej i dawało podwaliny wysokiej kultury europejskiej. Szkoła w Europie przestała być szkołą europejską.

prof. dr hab. Piotr Jaroszyński


Magazyn Polski, nr 9, wrzesień 2022

Gender: zamach na dzieci Genderowy plan demontażu rodziny rozpoczyna się od kobiety, następnie przechodzi na mężczyzn, by na koniec dobrać się do tego, co stanowi najczulszy...

Barbarzyństwo smoleńskie Ekshumacje ofiar katastrofy smoleńskiej dostarczają wstrząsających informacji. W trumnach dwóch generałów – Włodzimierza Potasińskiego i Bronisława...

Jaki kanon lektur z języka polskiego? Czekamy na gruntowne działania MEN przywracające humanistyce należną rangę w życiu człowieka i Narodu. Słowo „kanon” pochodzi z greki, a jego...

Unia zbyt mocno ingeruje w suwerenność państw Z prof. Piotrem Jaroszyńskim rozmawia Małgorzata Pabis. Jak Pan ocenia głos Brytyjczyków i ich mocne „nie” dla UE? – Brytyjczycy ze względu na...

Gender: feminizm to marksizm Jeżeli sięgniemy po dzieła klasyków marksizmu, jak choćby samego Marksa czy jego najbliższego współpracownika Engelsa, to ze zdumieniem odkryjemy,...

Nazwa „Cyklop" jest znana wszystkim, choć może nie wszyscy pamiętają, że do ziemi Cyklopów zawitał Odyseusz wraz z towarzyszami w czasie drogi...

Od czasu do czasu przewija się w mediach debata poświęcona zawartości kanonu lektur szkolnych. Wywołują ją najczęściej decyzje ministra, mocą...

Pojęcie ETHOSU jest u swych greckich źródeł związane z obyczajowością (gr. ethos – obyczaj). Miało znaczenie przede wszystkim moralne, ale w...

Paryż jesienią, gdy opadną liście z drzew, ma urok, który tworzy czytelna linia architektury. Dzielnice starego miasta są na tyle rozległe, że...

Spędzać czas bez mediów Urlop, zwłaszcza letni na łonie natury, to okazja, żeby odpocząć od mediów. Jeżeli więc w ciągu roku przed pójściem do pracy słuchamy radia, w ciągu...

Polska, leżąc na styku różnych cywilizacji, poddawana była działaniom obcych, których celem było zdominowanie bądź zniszczenie naszego narodu. W...

Słyszymy nieraz pouczenia, żeby nie wtrącać się do polityki, że od polityki są fachowcy, natomiast zwyczajni ludzie niech uczciwie pracują i niech...

Współczesny Polak rozumie, że warto uczyć się języków obcych, takich jak angielski, niemiecki czy francuski. Wiadomo, jak znajomość przydać się może...

Wsłuchajmy się w Słowo Dzieło ks. prof. Czesława Bartnika "Żyć w Słowie" zachęca nas do otwarcia się na Boga poprzez Słowo. "Żyć w Słowie", tzn. w Chrystusie, który do nas...

Znaczenie katolicyzmu w polityce jest niezwykle doniosłe. Katolicyzm bowiem odsłania jakieś dalsze perspektywy życia społeczeństwa, wykraczając poza...

Socjotechnika jest umiejętnością naukowego sterowania społeczeństwem. Oddaje ona szczególne usługi w państwach demokratycznych, w których zewnętrzny...

Każdy z nas przychodząc na świat nie buduje od początku życia społecznego, ale jest wrzucany w pewne społeczeństwo tak lub inaczej zorganizowane....

Świadectwo Słowa - recenzja Ukazała się kolejna – czwarta i ostatnia – płyta CD, która zawiera archiwalne nagrania kazań bł. ks. Jerzego Popiełuszki, jakie głosił w kościele...

Jorge Mario Bergoglio – kapłan i pisarz Niewiele wiemy na temat twórczości pisarskiej Papieża Franciszka. Powód jest prozaiczny: zdecydowana większość tekstów była głoszona i wydawana w...

Polacy są z natury narodem łagodnym i dobrym, mają charakter otwarty i szczery, częściej dają się oszukać, niż sami oszukują, są wyrozumiali,...

Pole naszych zmagań o Polskę przykrył śnieg. Gdy spadnie śnieg, wszystko wydaje się takie nierealne, takie cudowne, chciałoby się patrzeć i marzyć....

Już sam tytuł proponowanej przez resort nauki reformy wskazuje, że mamy do czynienia z nawrotem nowomowy ("Partnerstwo dla wiedzy"). Przed kilku...

W czasach PRL wydawało się, że walka z Kościołem to przede wszystkim specjalność komunistów. Napięcie trwało nieustannie, a choć nie zawsze było...

Gender: rozbiór słowa Inwazja gender na Polskę została sprytnie obmyślona. Chodzi bowiem o zapanowanie nad społeczeństwem katolickim, w którym Kościół jest żywy i ciągle...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego im. Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, wykładowcą na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II i w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w...

Jak przekonuje profesor Piotr Jaroszyński, to, jaka będzie Polska i Europa, czy ocaleją narody i czy chrześcijaństwo zachowa swoje należne miejsce,...

Jak nie odebrać sobie wolności? Choć człowiek jest z natury stworzeniem społecznym, to sama społeczność może przybierać różne formy, i nie musi to być koniecznie państwo. Zresztą i...

Są w historii kultury polskiej postaci, które syntetyzują całego ducha narodu, nadając mu jeszcze bogatsze oblicze. Zaiste, trudno być Polakiem, nie...

Rozmowa w Katyniu Było to pewnego lata, nie tak dawno. Do Katynia łatwo trafić: wystarczy jadąc trasą Mińsk-Moskwa skręcić w prawo, choć nie ma informacji w języku...