Felietony-wywiady
Człowiekowi zawsze grozi to, że albo będzie potraktowany jak rzecz (gdy na przykład zostanie przewrócony i kopnięty, tak jakby był drewnianym klockiem), albo też że potraktowany będzie jako żywe narzędzie. Pierwsza sytuacja jest bardzo czytelna, zdarzyć się może komuś, kto zostanie napadnięty przez chuliganów, albo kto musi żyć w ustroju chuligańskim, który zinstytucjonalizował traktowanie człowieka jako rzeczy. Od roku 1917 dziesiątki, a nawet setki milionów ludzi było świadkami i ofiarami takiego traktowania. Czym jednak jest to drugie zagrożenie - stanie się żywym narzędziem?

Żywym - a więc już nie rzeczą, narzędziem - a więc jeszcze nie osobą. Takim żywym narzędziem są oczywiście zwierzęta. Chłop nie pyta konia, czy chce ciągnąć pług, lecz po prostu bierze go za uzdę i zaprzęga. Wszelako w Grecji i w Rzymie był stan ludzi, których określano mianem niewolników. Jak powie Arystoteles: „Jest zaś narzędziem ponad narzędzia każdy sługa" (Polityka, I, 2, 5). A więc i człowiek może być traktowany jako żywe narzędzie; nie każdy, lecz ten, który jest niewolnikiem.

W świecie zachodnim nie ma już stanu niewolniczego i wydawałoby się, że dziś o żywym narzędziu można spokojnie zapomnieć. A tymczasem tak nie jest. I dziś człowiekowi, również z tzw. Zachodu, niebezpieczeństwo bycia żywym narzędziem ciągle zagraża. Jednak człowiek tylko niekiedy zdaje sobie z tego sprawę.

Bierze się to stąd, że patrzymy na problem niewolnictwa powierzchownie i w formie zideologizowanej, a więc wyobrażamy sobie plantację a na niej Murzyna, którego batem bije nadzorca. Tymczasem patrząc głębiej, zobaczymy, że problem ten w Grecji wyglądał inaczej. Grekom nie tyle imponowała władza nad niewolnikami, ile odczuwali oni konieczność posiadania niewolników do wykonywania różnych prac służebnych, gdyż dzięki temu sami mogli swobodnie oddać się polityce lub filozofii. Istniał natomiast następujący problem teoretyczny (a nie ideologiczny!):

Czy pewni ludzie nie są niewolnikami z natury? Arystoteles się wahał - raz mówił, że tak, innym razem, że jednak nie, że wielu wolnych ma duszę niewolnika, a wielu niewolników ma duszę ludzi wolnych. Cóż więc znaczy w tym przypadku „posiadać duszę człowieka wolnego"? Rzecz ciekawa, Arystoteles wcale nie analizuje wolności jako takiej - ani wolności obywatelskiej, ani też wolności osobistej. Zwraca się natomiast wielokrotnie w stronę... rozumu. To rozum decyduje o byciu wolnym.

Kto jest niewolnikiem z natury? Ten, „kto o tyle tylko ma związek z rozumem, że go spostrzega u innych" (Polityka, I, II, 13), a także ten, kto „nie posiada zdolności do rozważania" (bouleutikon) (ibid., I, V, 6). Dlaczego właśnie tak? Odpowiedź jest prosta: człowiek, który nie umie posługiwać się własnym rozumem dla odróżnienia prawdy od fałszu, środków od celu, ten doskonale nadaje się na niewolnika i staje się niewolnikiem. Cóż z tego, że jest wolny, skoro jego wolność jest nierozumna? Wolność nierozumna niczym nie różni się od zachcianek, a zachcianki wprawdzie są własne, lecz ich cele są cudze.

Bezrozumny człowiek, którego próbuje się upoić hasłem wolności, staje się dla spryciarzy żywym narzędziem dochodzenia do pieniędzy i władzy. Żywym - ponieważ zdolny jest oglądać obrazki i czytać napisy, narzędziem - ponieważ nie rozumie prawdziwego celu, dla którego został użyty.

W ten sposób w najbardziej nawet liberalnej cywilizacji wrócić może niewolnictwo znaturalizowane. Tej naturalizacji pomaga szkoła, która nie uczy, polityk, który kłamie, mass media, które zabawiają się efektami socjotechnicznymi i kosztem rozumu manipulują podświadomością. Wówczas samo państwo staje się plantacją pielęgnującą żywe narzędzia, którym wcale niełatwo jest wytłumaczyć, że... są niewolnikami, skoro nie rozwinęli zdolności do refleksji. Takie niewolnictwo nie boli, ale człowiek jako osoba jest zdegradowany. Kto wie, czy dziś niepostrzeżenie i Polska nie staje się taką plantacją?

Piotr Jaroszyński
"Naród tylu łez"
Rozmowa w Katyniu

Było to pewnego lata, nie tak dawno. Do Katynia łatwo trafić: wystarczy jadąc trasą Mińsk-Moskwa skręcić w prawo, choć nie ma informacji w języku...

Wiele osób oglądających telewizję skarży się, że przerwy między jednym a drugim programem pękają w szwach od reklam. Szczególne natężenie ma miejsce...

Ksiądz Jerzy Popiełuszko przyszedł na świat na Podlasiu, na tych ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, gdzie i w czasie zaborów, i w okresie...

Istotnym elementem każdej społeczności, nie tylko ludzkiej, ale i zwierzęcej, jest komunikacja. Bez takiej czy innej formy komunikacji, nie można...

Nowa Lewica jest odmianą marksizmu. Słowo „marksizm” powinno już być wystarczająco odpychające, by uważać na Nową Lewicę. A jednak w wielu wypadkach...

Są pisarze, których dzieła czyta się z zainteresowaniem, ale tylko raz; są jednak i tacy, do których chętnie wraca się wielokrotnie, bo tchnie z...

Pomimo upadku komunizmu sowieckiego marksizm trwa nadal w swych rozlicznych mutacjach, zarówno w Polsce, jak i w świecie zachodnim. Jego główne...

Nowa Lewica – istota marksizmu

Nie sposób omawiać marksizmu i jego różnych odłamów, łącznie z jego ostatnim wcieleniem, jakim jest Nowa Lewica, bez uchwycenia istoty marksizmu....

Żyjemy w czasach, w których świadomość społeczna jest nieomal w całości zdominowana przez masowe media. O czym nie mówią media, tego nie ma lub to...

Gdy jedni z pełnym zaaferowaniem przygotowują się do wyborów licząc na miejsca w Sejmie lub Senacie, inni nieubłaganie schodzą już ze sceny...

Co pewien czas w naszym kraju nagłaśniane są różnego rodzaju wstrząsające wydarzenia z przeszłości. Rzecz ciekawa, wydarzenia te dotyczą przede...

Prowokacja przeciwko Telewizji Trwam

To prowokacja w ubeckim, stalinowskim stylu – tak prof. Piotr Jaroszyński ocenia list z groźbami, jaki został wysłany do przewodniczącego KRRiT Jana...

Polska leży w Europie Środkowej. Jest państwem, które powstało ponad 1000 lat temu (966 r.). Polacy należą do plemion słowiańskich. W ciągu owego...

Pojęcie ETHOSU jest u swych greckich źródeł związane z obyczajowością (gr. ethos – obyczaj). Miało znaczenie przede wszystkim moralne, ale w...

Aby zrozumieć wprowadzaną obecnie reformę edukacji, nie możemy jej traktować jako dzieła autorskiego pani minister. To nie mgr Katarzyna Hall...

Święta i obyczaje

Człowiek nie jest czystym duchem, ale nie jest też tylko ciałem. Człowiek żyje na sposób duchowo-cielesny. Dlatego musi nieustannie szukać tej...

Na zdrowy rozum mogłoby się wydawać, że każda władza dąży do tego, żeby społeczeństwo było coraz bogatsze. Dzięki temu z jednej strony władza taka...

Słyszymy dziś wiele narzekań, czy to z powodów osobistych, czy rodzinnych, czy społecznych. Narzekania te są w większości przypadków uzasadnione;...

Chluba Kościoła i Narodu

Większość z nas ma dość mgliste pojęcie o realiach pracy misjonarzy. Zazwyczaj gdy słyszymy o misjach, to przychodzą nam na myśl zdjęcia, na których...

Bohaterska postać księdza Kordeckiego znana jest nam z Sienkiewiczowskiego Potopu. Wiemy, jak dzielnie podtrzymywał na duchu obrońców Jasnej Góry,...

Nie ma społeczeństwa, w którym nie obowiązywałoby jakieś prawo. Bez prawa nie ma społeczeństwa, nie ma państwa, a przecież człowiek bez innych nie...

Dworek – oaza polskości

Dworek w Żelazowej Woli to chyba najsłynniejszy polski dworek, znany i rozpoznawany nie tylko w naszym kraju, ale i na świecie. Dzieje się tak za...

Kiedy 20 lat temu powstało Radio Maryja, chyba nikt wówczas nie mógł przewidzieć, jaką rolę ta początkowo skromna rozgłośnia odegra w życiu Polski i...

Wielki Jubileusz to okazja do zrobienia pewnego remanentu. Szczególnie ważny jest problem obecności Kościoła i chrześcijaństwa w życiu społecznym....

Jest rzeczą ciekawą, że socjaliści - walcząc ze starym porządkiem reprezentowanym przez Kościół, króla i szlachtę - utworzyli nowy porządek, który...

Nowa Lewica – jaka krytyka?

Gdy mowa o Nowej Lewicy, bardzo często pojawia się słowo „krytyka”. Słowo to ma w tym wypadku ważne, a nawet kluczowe znaczenie. Chodzi bowiem nie...

W człowieku jednym z najbardziej fascynujących zjawisk jest bardzo długi okres podatności na kształcenie. W świecie przyrody wszystko dokonuje się...

Choć każdy człowiek posiada szereg różnorodnych zdolności, dzięki którym opanować może - przynajmniej w podstawowym wymiarze - sztukę czytania,...

Ideologia potrafi zatruć wiele słów, najpiękniejszych i najlepszych. Jednym z nich jest WYCHOWANIE. Bez wychowania nie byłoby Grecji („paideia”),...

Marsz do zwycięstwa

Sobotnia manifestacja w obronie Telewizji Trwam to początek odradzania się naszego Narodu, a równocześnie swoisty test, który tym, którzy jeszcze...